Trong những năm gần đây, collagen đã trở thành một trong những sản phẩm chăm sóc sức khỏe và sắc đẹp được sử dụng rộng rãi. Chỉ cần lướt qua mạng xã hội hay các sàn thương mại điện tử, người tiêu dùng dễ dàng bắt gặp những lời quảng cáo hấp dẫn như: “xóa nếp nhăn”, “trẻ hóa làn da”, “phục hồi sụn khớp”, “chống lão hóa”, “đẹp da sau 30 ngày”…
Không ít người xem collagen như một “bí quyết níu giữ tuổi thanh xuân”, đặc biệt là phụ nữ sau tuổi 25–30. Thị trường cũng ngày càng đa dạng với collagen dạng nước, viên uống, bột, thạch hay kẹo dẻo. Nhưng liệu uống collagen có thực sự giúp con người trẻ lâu như quảng cáo?
Hay đây chỉ là hiệu ứng của truyền thông và tiếp thị? Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn nhìn nhận vấn đề dưới góc độ khoa học.
- Collagen là gì?
Collagen là loại protein chiếm khoảng 30% tổng lượng protein trong cơ thể, đóng vai trò như một “khung nâng đỡ” cho nhiều mô và cơ quan.
Collagen có mặt ở:
- Da.
- Xương.
- Gân.
- Dây chằng.
- Sụn khớp.
- Thành mạch máu.
- Giác mạc.
Hiện nay, các nhà khoa học đã xác định được hơn 28 loại collagen, trong đó:
- Type I: nhiều nhất, có ở da, gân và xương.
- Type II: chủ yếu ở sụn khớp.
- Type III: có trong mạch máu và các cơ quan nội tạng.
- Vì sao chúng ta già đi? Có phải chỉ vì thiếu collagen?
Nhiều quảng cáo khiến người tiêu dùng hiểu rằng lão hóa chủ yếu là do thiếu collagen. Thực tế, đây chỉ là một phần của quá trình lão hóa.
Theo thời gian, cơ thể giảm dần khả năng tổng hợp collagen. Từ khoảng tuổi 25, lượng collagen tự nhiên bắt đầu suy giảm, và tốc độ này tăng nhanh hơn ở phụ nữ sau mãn kinh.
Tuy nhiên, lão hóa còn chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố khác như:
- Di truyền.
- Tia cực tím (UV).
- Hút thuốc lá.
- Ô nhiễm môi trường.
- Chế độ ăn uống.
- Thiếu ngủ.
- Stress kéo dài.
Nói cách khác, collagen không phải là “chiếc chìa khóa duy nhất” quyết định tuổi trẻ.
- Uống collagen có được hấp thu không?
Đây là câu hỏi được nhiều người quan tâm.
Khi uống vào, collagen không đi nguyên vẹn đến da như nhiều người lầm tưởng.
Trong đường tiêu hóa, collagen sẽ được enzyme phân cắt thành:
- Các peptide collagen.
- Axit amin.
Sau đó, các chất này được hấp thu qua ruột và trở thành nguyên liệu để cơ thể tổng hợp protein theo nhu cầu.
Một số peptide collagen có thể tham gia kích thích nguyên bào sợi tăng sản xuất collagen, elastin và một số thành phần của chất nền ngoại bào. Tuy nhiên, mức độ đáp ứng có thể khác nhau giữa từng người.
- Khoa học nói gì về hiệu quả của collagen?
Đây là phần quan trọng nhất.
Nhiều nghiên cứu trong những năm gần đây cho thấy việc bổ sung collagen thủy phân có thể mang lại một số lợi ích nhất định, đặc biệt khi sử dụng đều đặn trong vài tháng.
Đối với làn da
Một số thử nghiệm lâm sàng ghi nhận:
- Da có thể tăng độ ẩm.
- Cải thiện nhẹ độ đàn hồi.
- Giảm mức độ nếp nhăn ở một số đối tượng.
Tuy nhiên, mức cải thiện thường không quá lớn, và hiệu quả phụ thuộc vào:
- Tuổi.
- Tình trạng da.
- Liều lượng.
- Thời gian sử dụng.
- Chế độ sinh hoạt.
Điều này khác xa với những quảng cáo “xóa sạch nếp nhăn chỉ sau vài tuần”.
Đối với xương khớp
Một số nghiên cứu cho thấy collagen có thể hỗ trợ giảm đau ở người bị thoái hóa khớp nhẹ hoặc người thường xuyên vận động.
Tuy nhiên:
- Không thay thế thuốc điều trị.
- Không làm tái tạo hoàn toàn sụn khớp đã tổn thương.
Đối với tóc và móng
Hiện nay, bằng chứng còn hạn chế. Một số nghiên cứu nhỏ ghi nhận móng ít gãy hơn sau khi bổ sung collagen, nhưng chưa đủ mạnh để khẳng định hiệu quả rõ ràng đối với tóc và móng.
- Collagen có phải là “thần dược chống lão hóa”?
Câu trả lời là không.
Không có loại collagen nào có thể:
- Ngăn chặn hoàn toàn quá trình lão hóa.
- Khiến con người trẻ mãi.
- Thay thế chế độ ăn uống và lối sống lành mạnh.
Ngay cả khi bổ sung collagen, làn da vẫn tiếp tục chịu tác động của ánh nắng mặt trời, ô nhiễm, tuổi tác và các yếu tố nội sinh khác.
Thông điệp: Collagen có thể là một “mảnh ghép” trong chiến lược chăm sóc sức khỏe và sắc đẹp, nhưng không phải là “chiếc đũa thần”. Hiểu đúng bằng chứng khoa học sẽ giúp chúng ta lựa chọn thông minh hơn, thay vì đặt kỳ vọng vào những lời quảng cáo hấp dẫn nhưng vượt quá giá trị thực tế.
- Ai có thể cân nhắc bổ sung collagen?
Một số đối tượng có thể cân nhắc sử dụng sau khi được tư vấn phù hợp:
- Người trên 30 tuổi có dấu hiệu lão hóa da.
- Người có chế độ ăn thiếu protein.
- Người lớn tuổi.
- Người thường xuyên vận động hoặc có nhu cầu hỗ trợ sức khỏe khớp.
Đối với người trẻ, khỏe mạnh và có chế độ ăn cân đối, việc bổ sung collagen không phải lúc nào cũng cần thiết.
- Muốn da trẻ lâu, chỉ uống collagen có đủ không?
Câu trả lời là không.
Để duy trì làn da khỏe mạnh và làm chậm quá trình lão hóa, cần kết hợp nhiều yếu tố:
- Ăn đủ protein chất lượng cao.
- Bổ sung vitamin C để hỗ trợ tổng hợp collagen.
- Ăn nhiều rau xanh và trái cây.
- Chống nắng hằng ngày.
- Không hút thuốc.
- Hạn chế rượu bia.
- Ngủ đủ giấc.
- Tập thể dục đều đặn.
Đây đều là những biện pháp đã được chứng minh có lợi cho sức khỏe làn da và toàn cơ thể.
- Lưu ý khi lựa chọn sản phẩm collagen
Nếu quyết định sử dụng collagen, người tiêu dùng nên:
- Chọn sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng.
- Đọc kỹ thành phần và hàm lượng.
- Không tin vào quảng cáo “hiệu quả tức thì”.
- Không coi collagen là thuốc chữa bệnh.
- Tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ nếu đang mang thai, cho con bú hoặc mắc bệnh mạn tính.
Kết luận
Collagen là một thành phần quan trọng của cơ thể và việc bổ sung collagen thủy phân có thể mang lại một số lợi ích khiêm tốn đối với làn da và sức khỏe khớp ở một số đối tượng. Tuy nhiên, không có bằng chứng khoa học cho thấy uống collagen có thể giúp con người “trẻ mãi không già” hay đảo ngược hoàn toàn quá trình lão hóa.
Tuổi trẻ không đến từ một viên uống hay một chai collagen, mà là kết quả của một lối sống khoa học: dinh dưỡng hợp lý, vận động thường xuyên, ngủ đủ giấc, kiểm soát căng thẳng, bảo vệ da khỏi tia UV và chăm sóc sức khỏe toàn diện./.
DsCKI. Nguyễn Quốc Trung