Trong những năm gần đây, cụm từ “thải độc gan”, “detox gan”, “làm sạch gan” xuất hiện ngày càng nhiều trên các phương tiện truyền thông và mạng xã hội. Chỉ cần gõ từ khóa “thải độc gan” trên internet, người dùng sẽ dễ dàng bắt gặp hàng trăm sản phẩm được quảng cáo với những lời giới thiệu hấp dẫn như: giúp thanh lọc cơ thể, đào thải độc tố, làm sạch gan, tăng cường chức năng gan hay phục hồi lá gan sau những cuộc nhậu kéo dài.
Nhiều người tin rằng gan cũng giống như một chiếc máy lọc nước, sau một thời gian hoạt động sẽ bị “bẩn” và cần được làm sạch định kỳ bằng các dòng sản phẩm detox. Nhưng liệu quan niệm này có thực sự đúng dưới góc nhìn khoa học và y học hiện đại?
- Gan – “nhà máy hóa học” và hệ thống giải độc tự nhiên của cơ thể
Gan là cơ quan nội tạng lớn nhất trong cơ thể và đảm nhiệm hàng trăm chức năng khác nhau. Một trong những vai trò quan trọng nhất của gan là chuyển hóa và loại bỏ các chất có hại.
Hằng ngày, gan đảm nhận vai trò chuyển hóa và xử lý một lượng lớn chất từ cơ thể, bao gồm:
- Dưỡng chất được hấp thu sau mỗi bữa ăn.
- Các loại thuốc cùng những sản phẩm chuyển hóa phát sinh trong quá trình dùng thuốc.
- Rượu, bia và các chất có tính kích thích đi vào cơ thể.
- Các chất độc từ môi trường.
- Những sản phẩm thải sinh ra trong quá trình trao đổi chất của cơ thể.
Bên trong gan tồn tại một hệ thống enzym rất phức tạp có nhiệm vụ biến đổi các chất độc thành dạng ít độc hơn để cơ thể có thể đào thải qua mật, phân hoặc nước tiểu.
Nói một cách đơn giản, gan vốn được tạo hóa thiết kế để thực hiện chức năng giải độc. Đây là công việc diễn ra liên tục 24 giờ mỗi ngày, không cần sự “kích hoạt” hay “làm sạch” đặc biệt nào ở người khỏe mạnh.
2.“Độc tố” mà các sản phẩm detox thường nhắc đến thực chất là gì?
Đây là câu hỏi rất quan trọng nhưng lại hiếm khi được trả lời rõ ràng trong các quảng cáo.
Nhiều sản phẩm sử dụng những cụm từ như:
- Loại bỏ độc tố tích tụ trong gan.
- Thanh lọc độc tố lâu năm.
- Làm sạch gan từ bên trong.
Tuy nhiên, phần lớn không chỉ ra được cụ thể “độc tố” đó là chất gì, tồn tại ở đâu và được chứng minh bằng phương pháp nào.
Trong y học hiện đại, không tồn tại khái niệm “gan bẩn” hay “gan chứa đầy độc tố” ở một người khỏe mạnh. Nếu cơ thể xuất hiện các chất độc thực sự với nồng độ nguy hiểm, người bệnh thường sẽ có biểu hiện bệnh lý rõ ràng và cần được điều trị y khoa chứ không thể giải quyết bằng vài ngày sử dụng sản phẩm detox.
Do đó, nhiều chuyên gia cho rằng khái niệm “thải độc gan” được sử dụng trong quảng cáo đôi khi mang tính tiếp thị nhiều hơn là thuật ngữ khoa học.
3.Gan có tự làm sạch được không?
Câu trả lời là có.
Cơ thể con người được trang bị một hệ thống đào thải chất thải vô cùng hiệu quả.
Trong đó:
- Gan chuyển hóa và trung hòa nhiều loại độc chất.
- Thận lọc máu và đào thải qua nước tiểu.
- Ruột loại bỏ chất thải qua phân.
- Phổi đào thải khí carbon dioxide qua hơi thở.
- Da tham gia điều hòa và bài tiết thông qua tuyến mồ hôi.
Khi các cơ quan này hoạt động bình thường, cơ thể đã sở hữu một “hệ thống detox” tự nhiên hoàn chỉnh.
Đó cũng là lý do vì sao cho đến nay chưa có bằng chứng khoa học đủ mạnh chứng minh rằng các chế độ detox ngắn ngày hoặc các sản phẩm “thải độc” có thể làm sạch cơ thể tốt hơn cơ chế tự nhiên vốn có.
4.Khi nào gan thực sự cần được quan tâm?
Việc không cần “detox gan” không đồng nghĩa với việc chúng ta có thể bỏ mặc sức khỏe lá gan.
Thực tế, tỷ lệ mắc các bệnh lý gan tại Việt Nam vẫn ở mức cao, bao gồm:
- Viêm gan virus B và C.
- Gan nhiễm mỡ không do rượu.
- Tổn thương gan do rượu bia.
- Tổn thương gan do thuốc.
- Xơ gan và ung thư gan.
Những yếu tố ảnh hưởng đến sức khỏe gan thường gặp nhất hiện nay bao gồm:
- Uống nhiều rượu bia.
- Thừa cân, béo phì.
- Chế độ ăn nhiều chất béo và đường.
- Lạm dụng thuốc hoặc thực phẩm chức năng.
- Nhiễm virus viêm gan.
Do đó, điều gan thực sự cần không phải là những đợt “thải độc cấp tốc”, mà là một lối sống lành mạnh và sự chăm sóc lâu dài.
- Các sản phẩm hỗ trợ gan có hoàn toàn vô ích?
Câu trả lời là không.
Cần phân biệt rõ giữa sản phẩm hỗ trợ chức năng gan và khái niệm “thải độc gan”.
Một số dược liệu đã được nghiên cứu về khả năng hỗ trợ bảo vệ tế bào gan hoặc hỗ trợ chức năng gan như:
- Actiso.
- Kế sữa (Silybum marianum).
- Diệp hạ châu.
- Một số chất chống oxy hóa có nguồn gốc tự nhiên.
Tuy nhiên, tác dụng của những sản phẩm này chủ yếu là hỗ trợ trong một số trường hợp nhất định và không đồng nghĩa với việc chúng có khả năng “rửa sạch” gan hay loại bỏ mọi độc tố tích tụ trong cơ thể như các quảng cáo thường mô tả.
Người dân cần tỉnh táo trước những lời giới thiệu quá mức về khả năng “làm sạch gan”, “tái tạo gan thần tốc” hoặc “đào thải độc tố sau vài ngày sử dụng”.
- Nguy cơ khi lạm dụng các sản phẩm detox
Một nghịch lý đáng chú ý là nhiều người sử dụng sản phẩm detox để bảo vệ gan nhưng lại vô tình gây áp lực thêm cho gan.
Việc lạm dụng các sản phẩm không rõ nguồn gốc hoặc sử dụng kéo dài mà không có chỉ định chuyên môn có thể dẫn đến:
- Tốn kém chi phí không cần thiết.
- Chậm phát hiện các bệnh lý gan thực sự.
- Tương tác với thuốc đang sử dụng.
- Nguy cơ tổn thương gan do chính sản phẩm được quảng cáo là “bảo vệ gan”.
Trong thực tế lâm sàng, đã ghi nhận không ít trường hợp men gan tăng hoặc tổn thương gan liên quan đến việc sử dụng kéo dài các loại thực phẩm chức năng, thuốc nam hoặc sản phẩm thải độc không rõ thành phần.
7.Điều tốt nhất cho lá gan là gì?
Nếu muốn bảo vệ gan, các chuyên gia y tế thường khuyến cáo:
- Hạn chế hoặc tránh lạm dụng rượu bia.
- Duy trì cân nặng hợp lý.
- Ăn uống cân bằng, nhiều rau xanh và trái cây.
- Tập thể dục thường xuyên.
- Không tự ý sử dụng thuốc khi không cần thiết.
- Tiêm phòng viêm gan B đầy đủ.
- Khám sức khỏe định kỳ và kiểm tra chức năng gan khi có nguy cơ.
Đây là những biện pháp đã được chứng minh mang lại lợi ích thực sự cho sức khỏe gan, thay vì đặt niềm tin tuyệt đối vào các sản phẩm detox được quảng cáo hấp dẫn.
Kết luận
Gan là cơ quan giải độc tự nhiên và hiệu quả bậc nhất của cơ thể. Trong điều kiện bình thường, gan không cần những đợt “tổng vệ sinh” hay “làm sạch” định kỳ bằng các sản phẩm detox như nhiều quảng cáo vẫn khẳng định.
Điều gan cần nhất không phải là một loại nước uống thần kỳ hay một liệu trình thải độc cấp tốc, mà là một lối sống lành mạnh, chế độ dinh dưỡng hợp lý và sự hạn chế những yếu tố gây hại như rượu bia, thuốc lá và việc lạm dụng thuốc.
Trước những lời quảng cáo hấp dẫn về khả năng “thải độc gan”, mỗi người nên tỉnh táo tiếp cận thông tin dựa trên bằng chứng khoa học. Bởi đôi khi, cách bảo vệ gan hiệu quả nhất lại chính là để cho lá gan được làm tốt công việc mà nó vốn đã thực hiện một cách xuất sắc mỗi ngày./.
DsCKI. Nguyễn Quốc Trung